ΗΛΕΚΤΡΟΕΓΚΕΦΑΛΟΓΡΑΦΗΜΑ (ΗΕΓ)

Κατά τη γέννησή μας το κεντρικό νευρικό μας σύστημα και κυρίως ο εγκέφαλος περιλαμβάνει πολλές δεκάδες δισεκατομμύρια εξειδικευμένα κύτταρα, τους νευρώνες. Ο κάθε νευρώνας παράγει και μεταδίδει μέσω της ειδικά διαμορφωμένης κυτταρικής του μεμβράνης και ειδικών αποφυάδων, των νευριτών (νευραξόνων) και των δενδριτών νευρικές ώσεις (ηλεκτρικά ρεύματα της τάξεως εκατομμυριοστών του Volt) τα οποία αθροιζόμενα με εκείνα των άλλων νευρικών κυττάρων του εγκεφάλου δίνουν μεγαλύτερα σήματα τα οποία μπορούν να καταγραφούν. Το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ) είναι η καταγραφή της ηλεκτρικής δραστηριότητας του εγκεφάλου και γίνεται με ηλεκτρόδια που τοποθετούνται κατά κανόνα στην επιφάνεια του κρανίου.  Οι ηλεκτρικές ώσεις που συλλαμβάνονται από τα ηλεκτρόδια μεταβιβάζονται, μέσω των συνδέσεων-καλωδιώσεων, στον ηλεκτροεγκεφαλογράφο ο οποίος τις μεγεθύνει κατά ένα εκατομμύριο φορές, τις φιλτράρει, τις επεξεργάζεται πολλαπλώς και τις καταγράφει ψηφιακά σε ηλεκτρονικό αποθηκευτικό μέσο (παλιότερα σε καταγραφικό χαρτί που «έτρεχε» με συγκεκριμένη ταχύτητα κάτω από σταθερές γραφίδες, όπως οι σεισμογράφοι). Στους σύγχρονους, ψηφιακούς ηγλεκτροεγκεφαλογράφους η καταγραφή «τρέχει» πάνω στην οθόνη του υπολογιστή, ενώ η ταυτόχρονη αποθήκευσή της επιτρέπει την εκ των υστέρων αναπαραγωγή και ανάλυς. Η σύγχρονη τεχνολογία έλυσε και το ζήτημα της διάρκειας της καταγραφής, αφού πια είναι εφικτή σε ειδικές περιπτώσεις η μακρά (πολύωρη ως και πολυήμερη) καταγραφή, η συνοδός καταγραφή εικόνας (βίντεο-εγκεφαλογράφημα), καθώς και η καταγραφή με αδύρματες, φορητές συσκευές που επιτρέπουν στον εξεταζόμενο να κινείται στο χώρο του.

Το Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα είναι μια από τις παλαιότερες και πιο ευρέως διαδεδομένες εξετάσεις της κλινικής νευροφυσιολογίας, είναι ανώδυνη και ακίνδυνη, δεν εκθέτει δηλαδή τον εξεταζόμενο σε κανένα επικίνδυνο ή επώδυνο ερεθισμό.

Το χρησιμοποιούμε όχι μόνο στη διερεύνηση και την ταξινόμηση των επιληψιών, αλλά και σε σημαντικό αριθμό άλλων κλινικών καταστάσεων και ερωτημάτων.

Στη μεμβράνη του νευρικού κυττάρου υπάρχει μια διαφορά δυναμικού μεταξύ του εσωτερικού και της εξωτερικής επιφάνειας και αυτή δεν είναι πάντοτε ίδια, αλλά όταν ενεργοποιείται ένα κύτταρο αλλάζει από το δυναμικό ηρεμίας σε ένα νέο δυναμικό (εκπόλωση) και αν είναι αρκετά μεγάλη η αλλαγή το δυναμικό της μεμβράνης του κυττάρου αλλάζει από το δυναμικό ηρεμίας στο δυναμικό ενεργείας.

Αλλάζει το δυναμικό σημαίνει ότι κινήθηκε ηλεκτρικό ρεύμα, ότι κινήθηκαν δηλαδή φορτία, γιατί η διαφορά δυναμικού στις δυο πλευρές της μεμβράνης οφείλεται σε διαφορετικό αριθμό και είδος φορτίων (θετικών, αρνητικών) στις δυο πλευρές της μεμβράνης. Άρα η διαφορά δυναμικού ( η διαφορετική κατανομή φορτίων) μπορεί να αλλάξει μόνο όταν κινηθούν φορτία από την μία πλευρά της μεμβράνης στην άλλη, μέσω διαμεμβρανικών πρωτεϊνών (πόρων της μεμβράνης) που ονομάζονται δίαυλοι ιόντων. Και ιόντα (φορτία) μπορούν να κινηθούν είτε από το εσωτερικό του κυττάρου προς τον εξωκυττάριο χώρο, είτε αντιθέτως, από τον εξωκυττάριο χώρο προς τον ενδοκυττάριο χώρο.

Επομένως με το ΗΕΓ καταγράφονται μεταβολές στο δυναμικό του εξωκυττάριου χώρου του φλοιού, αλλά και εν τω βάθει δομών του εγκεφάλου, δηλαδή μεταβολές στον αριθμό των φορτίων που έχει ο εξωκυττάριος χώρος τους: όταν είναι ενεργά τα νευρικά κύτταρα του φλοιού  τότε κινούνται φορτία προς ή από τον εξωκυττάριο χώρο, άρα  αλλάζει ο αριθμός των φορτίων του εξωκυττάριου χώρου, άρα αλλάζει το δυναμικό του.

Η καταγραφή στο ΗΕΓ είναι οπτικά ένα σύνολο «γραμμών». Κάθε τέτοια μπορεί να είναι ευθεία-οριζόντια- ή να έχει κυματομορφές που αποκλίνουν από αυτό το επίπεδο. Η ευθεία οριζόντια γραμμή λέγεται ισοηλεκτρική γραμμή. Ονομάζεται έτσι γιατί στη διάρκειά της δεν  μεταβάλλεται το δυναμικό του εξωκυττάριου χώρου που καταγράφεται στο ηλεκτρόδιο, που σημαίνει ότι δεν υπήρξε διέλευση ρεύματος από την μεμβράνη, άρα τα νευρικά κύτταρα είναι σε κατάσταση ηρεμίας. Οι γραμμές που αποκλίνουν από την ισοηλεκτρική γραμμή ονομάζονται επάρματα και δείχνουν ότι άλλαξε το δυναμικό του εξωκυττάριου χώρου του εγκεφάλου, δηλαδή ότι κινήθηκε ρεύμα μέσα από τη μεμβράνη των νευρικών κυττάρων δηλαδή ότι ενεργοποιήθηκαν τα νευρικά κύτταρα (δεν βρίσκονται σε κατάσταση ηρεμίας). Άρα τα επάρματα είναι ενδεικτικά ηλεκτρικής δραστηριότητας των νευρικών κυττάρων του εγκεφάλου. Τα επάρματα μπορεί να είναι θετικά, ή αρνητικά, δηλαδή, ανάλογα με το αν θετικά φορτία κινούνται προς ή από το ηλεκτρόδιο καταγραφής.  

Η ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου είναι διαφορετική στον ύπνο και όταν είμαστε ξύπνιοι ή κατά τη διάρκεια μιας επιληπτικής κρίσης. Οι ηλεκτροεγκεφαλογραφικοί ρυθμοί ωριμάζουν σε όλη τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Το ΗΕΓ του νεογνού είναι ασυνεχές και συνοδεύεται από επικράτηση κυματομορφών βραδύτερων συχνοτήτων (2-4 Hz). Ο ύπνος χαρακτηρίζεται από ασυνεχή μορφή (εναλασσόμενο διάγραμμα).

Στη μεταγενέστερη παιδική ηλικία το ινιακό τμήμα του ΗΕΓ χαρακτηρίζεται από δραστηριότητα 8-12  Hz (ρυθμός α), ενώ στο πρόσθιο τμήμα παρατηρούνται ταχύτεροι ρυθμοί 13-30 Hz (κύματα β).  Οι ρυθμοί θ (4-7 Hz) είναι ανάμικτοι. Η μόνιμη παρουσία εστιών βραδέων κυμάτων (<4 Hz) ρυθμού δ είναι ενδεικτική λειτουργικής ή και ανατομικής ανωμαλίας. Η ύπαρξη διάχυτης δραστηριότητας δ δημιουργεί υπόνοιες ενδοκρανιακής υπέρτασης ή εγκεφαλοπάθειας.  Οι ανωμαλίες τύπου αιχμής, πολυαιχμής και αιχμής-κύματος είναι ενδείξεις υποκείμενης επιληψίας.

 

To ΗΕΓ αναφέρεται συνήθως στην καταγραφή της αυθόρμητης ηλεκτρικής δραστηριότητας του εγκεφάλου σε σύντομο χρονικό διάστημα, συνήθως 20-40 λεπτά, όπως καταγράφεται από τα πολλαπλά ηλεκτρόδια που τοποθετούνται στο τριχωτό της κεφαλής.

 

Η κλινική χρήση του ΗΕΓ στην νευρολογία αφορά κυρίως στην διάγνωση των επιληψιών, στην διάγνωση του κώματος και του εγκεφαλικού θανάτου και επίσης για  μελέτες του ύπνου και τις διαταραχές του όπου εδώ συνήθως οι καταγραφές γίνονται για μία ολόκληρη νύχτα ή και περισσότερο.

Το ΗΕΓ προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες και για τη διάγνωση λοιμώξεων του εγκεφάλου (εγκεφαλιτίδων), εγκεφαλοπαθειών, όγκων και άλλων εγκεφαλικών διαταραχών.

Η διαδικασία διενέργειάς του είναι σχετικά απλή και ανώδυνη.

Συζητήστε πριν με τον/την ιατρό σας για τη φαρμακευτική αγωγή που λαμβάνετε γιατί μπορεί να σας ζητήσει να τη παραλείψετε προσωρινά (ηρεμιστικά, μυοχαλαρωτικά κλπ) λόγω ότι μπορεί να επηρεάσουν την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου. Θα ήταν καλό να είστε λουσμένος/η και να μην έχετε βάλει στα μαλλιά σας λακ, κρέμες, ζελέ και λοσιόν. Η λήψη γεύματος πριν την εξέταση όχι μόνο δεν απαγορεύεται, αλλά συνήθως προτείνεται. Τα χαμηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα μπορεί να επιφέρουν αλλαγές στην ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου.

Αν το απλό ηλεκτροεγκεφαλογράφημα ρουτίνας δεν αποκαλύψει στοιχεία που κλινικά ο γιατρός σας υποπτεύεται ή θέλει να αποκλείσει μπορεί να σας ζητήσει να επαναλάβετε το ΗΕΓ μετά από στέρηση ύπνου. Η στέρηση του ύπνου δρα ερεθιστικά στον εγκέφαλο και προκαλεί την ανάδυση παθολογικών κυματομορφών που συχνά στο ΗΕΓ ρουτίνας μπορεί να «κρύβονται».

Θα σας ζητηθεί να καθίσετε χαλαρός/ρη σε πολυθρόνα με τα μάτια κλειστά και ο εξετάζων θα τοποθετήσει στο κεφάλι σας σε διαφορετικά σημεία και συγκεκριμένες θέσεις, με βάση διεθνές σύστημα τοποθέτησης, 22 συνήθως επιφανειακά ηλεκτρόδια, χρησιμοποιώντας ελαστικό κάλυμμα της κεφαλής και ειδική κρέμα προκειμένου να συγκρατηθούν και να έχουν καλή επαφή με χαμηλές αντιστάσεις με το δέρμα της κεφαλής. Τα ηλεκτρόδια συνδέονται μέσω ισάριθμων καλωδίων σε ειδικό ενισχυτή και στη συνέχεια σε υπολογιστή όπου καταγράφεται η ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου. Θα πρέπει να έχετε τα μάτια σας κλειστά κατά τη διάρκεια της καταγραφής και να τα ανοίξετε μόνο όταν σας ζητηθεί. Επίσης δε θα πρέπει να μιλάτε παρά μόνο εάν είναι ανάγκη (η καταγραφή μπορεί να διακοπεί για λίγο εάν το θελήσετε). Δύναται να σας ζητηθεί να πάρετε βαθιές και γρήγορες αναπνοές κατά τη διάρκεια της εξέτασης (η λεγόμενη δοκιμασία της υπέρπνοιας – αυτό συνήθως διαρκεί δύο με τρία λεπτά) και να εστιάσετε το βλέμμα σας σε μία πηγή έντονου φωτός η οποία αναβοσβήνει ρυθμικά (η δοκιμασία των διαλειπόντων φωτεινών ερεθισμάτων – ΔΦΕ). Με αυτές τις δοκιμασίες πρόκλησης όπως λέγονται, επιδιώκεται η ανάδυση «κρυμμένων» παθολογικών δυναμικών που θα βοηθήσουν στη σωστή διάγνωση.

Η εξέταση διαρκεί μαζί με την προετοιμασία και τοποθέτηση των ηλεκτροδίων περίπου μία ώρα. Μετά το τέλος της εξέτασης μπορείτε να συνεχίσετε με τις συνήθεις δραστηριότητές σας εκτός και αν η εξέταση έχει γίνει μετά από στέρηση ύπνου. Το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα γνωματεύεται από τον Νευρολόγο και μαζί με το πόρισμα δίνονται και εκτυπωμένα αποσπάσματα της καταγραφής. 

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο